PHÒNG CHỐNG THỪA CÂN BÉO PHÌ VÀ DẬY THÌ SỚM Ở TRẺ
Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển của kinh tế – xã hội và lối sống hiện đại, tình trạng thừa cân béo phì (TCBP) và dậy thì sớm ở trẻ em học đường đang có xu hướng gia tăng nhanh chóng, trở thành mối lo ngại hàng đầu của các gia đình, nhà trường và ngành y tế.
Trường TH & THCS Lômônôxốp Tây Hà Nội luôn đặt sức khỏe thể chất và tinh thần của học sinh làm nền tảng cho sự phát triển tri thức. Bộ phận Y tế nhà trường biên soạn tài liệu truyền thông này nhằm hỗ trợ Quý phụ huynh và các em học sinh chủ động nhận biết, phòng ngừa và xử trí hiệu quả hai vấn đề sức khỏe nêu trên.
PHẦN 1: PHÒNG CHỐNG THỪA CÂN BÉO PHÌ Ở TRẺ EM
- Khái niệm:
– Thừa cân béo phì là tình trạng tích tụ mỡ bất thường hoặc quá mức tại các mô mỡ và cơ quan trong cơ thể, gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe.
- Nguyên nhân chủ yếu
– Chế độ ăn uống không hợp lý: Khai thác quá nhiều thực phẩm giàu năng lượng, thức ăn nhanh, đồ chiên xào, bánh kẹo ngọt, nước ngọt có gas, ít ăn rau xanh và trái cây tươi;
– Lối sống ít vận động: Dành nhiều thời gian xem tivi, chơi game, sử dụng điện thoại, máy tính; ít tham gia các hoạt động thể dục thể thao ngoài trời;
– Yếu tố di truyền & Tâm lý: Trẻ có bố mẹ bị béo phì có nguy cơ cao hơn. Thiếu ngủ, căng thẳng học tập cũng làm tăng hormone thèm ăn.
- Tác hại đối với sức khỏe và tâm lý trẻ
– Béo phì ở lứa tuổi học sinh gây ra nhiều hệ lụy lâu dài:
+ Về thể chất: Tăng nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường tuýp 2, cao huyết áp, xơ vữa động mạch, mỡ máu cao, cong quẹo cột sống, đau khớp;
+ Về hệ hô hấp: Dễ bị ngáy, hội chứng ngừng thở khi ngủ, giảm thông khí;
+ Về tâm lý: Tự ti về ngoại hình, dễ trở thành mục tiêu trêu chọc của bạn bè, gây co cụm, trầm cảm hoặc giảm kết quả học tập.
PHẦN 2: TÌNH TRẠNG DẬY THÌ SỚM Ở TRẺ EM
- Dậy thì sớm là gì?
Dậy thì sớm là tình trạng cơ thể trẻ xuất hiện các biểu hiện phát triển tính dục thứ phát sớm hơn bình thường:
– Ở bé gái: Xuất hiện đặc tính sinh dục (phát triển tuyến vú, mọc lông mu/nách, có kinh nguyệt) trước 8 tuổi;
– Ở bé trai: Tinh hoàn và dương vật phát triển, vỡ giọng, mọc râu, lông mu trước 9 tuổi.
- Nguyên nhân và Yếu tố nguy cơ
Dậy thì sớm được chia thành dậy thì sớm trung ương (do trục não bộ – tuyến yên) và ngoại biên. Các yếu tố nguy cơ hàng đầu gồm:
– Mối liên hệ chặt chẽ với Thừa cân – Béo phì: Mô mỡ dư thừa sản sinh ra hormone Leptin và Estrogen, kích thích não bộ khởi động quá trình dậy thì sớm (đặc biệt phổ biến ở bé gái);
– Môi trường và Hóa chất can thiệp hormone: Tiếp xúc với chất gây rối loạn nội tiết (EDCs) như BPA, Phthalates có trong nhựa kém chất lượng, mỹ phẩm, hóa chất gia dụng;
– Chế độ ăn nhiều thực phẩm tăng trọng: Sử dụng nhiều thịt có dư lượng hormone tăng trưởng, thực phẩm chế biến sẵn, thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc.
- Hậu quả của Dậy thì sớm
– Hạn chế chiều cao khi trưởng thành: Đầu xương đóng sớm do hormone sinh dục tăng cao, khiến tăng trưởng nhanh lúc đầu nhưng dừng phát triển sớm, dẫn đến chiều cao trung bình thấp hơn bạn bè;
Căng thẳng tâm lý & Nguy cơ bị xâm hại: Trẻ có những biến đổi cơ thể quá sớm nhưng trí tuệ, cảm xúc chưa phát triển tương ứng, dễ lo âu, xấu hổ và tăng nguy cơ bị xâm hại tình dục;
Nguy cơ bệnh lý tương lai: Gia tăng nguy cơ mắc hội chứng buồng trứng đa nang hoặc ung thư vú/tuyến tiền liệt sau này.
PHẦN 3: HÀNH ĐỘNG CỦA GIA ĐÌNH
– Xây dựng chế độ dinh dưỡng lành mạnh: Tăng cường rau xanh, củ quả, cá, đậu đỗ. Hạn chế tối đa nước ngọt, đồ ăn chiên rán, đồ ngọt. Ưu tiên thực phẩm tươi sống, rõ nguồn gốc.
– Khuyến khích vận động thể lực: Duy trì tối thiểu 60 phút vận động mỗi ngày (đạp xe, bơi lội, đá bóng, nhảy dây). Giảm thời gian xem màn hình dưới 2 giờ/ngày.
– Đảm bảo giấc ngủ chất lượng: Tạo thói quen đi ngủ trước 22h, ngủ đủ 8-10 tiếng mỗi ngày để hormone tăng trưởng phát triển tối ưu.
– Đồng hành tâm lý cùng con: Thường xuyên trò chuyện, lắng nghe sự thay đổi của con. Giáo dục giới tính phù hợp với lứa tuổi, không né tránh.
– Khám sức khỏe định kỳ: Đưa trẻ đi khám chuyên khoa Nội tiết – Dinh dưỡng ngay khi có dấu hiệu thừa cân nhanh hoặc biểu hiện dậy thì bất thường.
