TUYÊN TRUYỀN PHÒNG TRÁNH DẬY THÌ SỚM
Dậy thì là quá trình phát triển tất yếu của con người. Tuy nhiên, nếu trẻ dậy thì sớm quá sẽ có những tác động, ảnh hưởng ít nhiều đến tâm lý và thể chất của trẻ và gia đình. Mức độ ảnh hưởng tùy thuộc vào tuổi khởi phát dậy thì, mức độ phát triển các cơ quan sinh dục thứ phát (kích thước, kinh nguyệt…), tùy điều kiện hoàn cảnh kinh tế, xã hội, môi trường sống của trẻ và gia đình…
Thực tế cho thấy, không ít trẻ em khi bước vào giai đoạn dậy thì sớm thường lúng túng, ngại ngùng và thậm chí mất tự tin, nếu thiếu đi sự đồng hành, thấu hiểu của cha mẹ.
1. Dấu hiệu dậy thì sớm ở trẻ
Bước vào tuổi dậy thì, cơ thể cũng như tâm lý của các em sẽ có sự thay đổi rõ rệt. Cha mẹ có thể nhận thấy ra việc dậy thì sớm ở con trẻ thông qua những dấu hiệu như: Mọc nhiều mụn ở mặt, có mùi cơ thể, tăng chiều cao, cân nặng mạnh mẽ… Ngoài ra, những đặc trưng riêng biệt của dậy thì sớm ở hai giới đó là:
– Dậy thì sớm ở bé gái:
+ Ngực phát triển mạnh mẽ, nhìn thấy rõ sự nhô lên của vùng ngực
+ Lông cơ thể xuất hiện nhiều: Lông mu, lông nách
+ Hình dáng cơ quan sinh dục ngoài thay đổi to hơn, rõ hơn
+ Xuất hiện kinh nguyệt…
– Dậy thì sớm ở bé trai:
+ Cơ quan sinh dục phát triển: tinh hoàn hoặc dương vật to lên
+ Lông trên cơ thể phát triển: Lông mu, lông nách
+ Vỡ giọng: Giọng nói vỡ, trầm
2. Nguyên nhân dậy thì sớm
– Dậy thì sớm ở trẻ có thể được gây ra bởi nhiều nguyên nhân khác như do trẻ có khối u trên buồng trứng, tuyến thượng thận, tuyến yên, não hay do các vấn đề về thần kinh trung ương, rối loạn hormone, chấn thương não, tiền sử bệnh của gia đình hay do một số di truyền hiếm gặp. Thậm chí, nhiều trường hợp dậy thì sớm không tìm thấy nguyên nhân gây cụ thể.
– Dậy thì sớm trung ương là tình trạng quá trình dậy thì bắt đầu quá sớm, tuy nhiên, các bước trong quy trình dậy thì không xuất hiện bất kỳ điểm bất thường nào, trẻ cũng không gặp phải vấn đề y tế tiềm ẩn nào. Vì vậy, phần lớn các trường hợp trẻ dậy thì sớm trung ương đều không thể xác định được nguyên nhân chính xác. Trong một số trường hợp, trẻ mắc bệnh này có thể liên quan đến các vấn đề sau:
+ Não hoặc tủy sống bị tổn thương. Hội chứng di truyền McCune-Albright gây ảnh hưởng đến sự phát triển của xương, màu da và nội tiết tố.
+ Xuất hiện khiếm khuyết trong quá trình sinh nở: tràn dịch não, u phổi lành tính (hamartoma),..
+ Trẻ bị suy giáp – Tuyến giáp không thể sản xuất đủ lượng hormone cần thiết cho cơ thể.
+ Trẻ bị tăng sản thượng thận bẩm sinh – Rối loạn di truyền liên quan đến quá trình sản xuất hormone ở tuyến thượng thận.
– Dậy thì sớm ngoại vi là tình trạng dậy thì sớm ít phổ biến hơn, không liên quan đến hormone GnRH. Nguyên nhân khiến trẻ bị dậy thì sớm xuất phát từ sự giải phóng estrogen hoặc testosterone trong cơ thể do các vấn đề xảy ra ở buồng trứng, tinh hoàn, tuyến thượng thận hoặc tuyến yên của trẻ. Một số vấn đề có thể là nguyên nhân gây ra tình trạng dậy thì sớm ngoại vi gồm:
+ Trẻ có khối u ở tuyến thượng thận hoặc tuyến yên gây tiết estrogen hoặc testosterone.
+ Trẻ thường xuyên tiếp xúc với các sản phẩm gây kích thích estrogen hoặc testosterone như kem, thuốc mỡ,…
3. Dậy thì sớm có ảnh hưởng như thế nào?
a) Hạn chế chiều cao
– Dậy thì sớm khiến trẻ phát triển chiều cao nhanh hơn so với lứa tuổi vì vậy bố mẹ nên theo dõi sự phát triển về chiều cao của trẻ.
– Khi trẻ dậy thì sớm, chiều cao của trẻ sẽ phát triển nhanh chóng, cao hơn so với chiều cao theo độ tuổi của trẻ. Tuy nhiên, khi quá trình dậy thì này kết thúc, sự tăng trưởng chiều cao này sẽ dừng lại. Tức, trẻ dậy thì sớm thì sẽ kết thúc sớm, quá trình tăng trưởng và phát triển xương của trẻ cũng sẽ kết thúc sớm hơn. Cuối cùng, khi trưởng thành, trẻ dậy thì sớm thường sẽ thấp hơn so với những đứa trẻ dậy thì đúng tuổi.
b) Ảnh hưởng tâm lý
– Tâm lý của trẻ trong giai đoạn dậy thì rất dễ bị tác động, trẻ dễ bị căng thẳng, tự ti trước bạn bè cùng trang lứa. Đặc biệt, kích thước vòng một thay đổi và tình trạng kinh nguyệt sớm có thể là vấn đề gây khó chịu và phiền toái ở trẻ dưới 9 tuổi.
– Hơn nữa, dậy thì sớm có thể là nguyên nhân khiến trẻ thay đổi về cảm xúc và hành vi. Trẻ dễ trở nên dễ cáu gắt, tức giận và có thể bắt đầu tò mò và có những nhu cầu về tình dục không phù hợp với lứa tuổi.
4. Chẩn đoán dậy thì sớm
Bên cạnh các dấu hiệu về sự thay đổi của cơ thể, trẻ bị dậy thì sớm thường sẽ được bác sĩ chỉ định thực hiện một số thủ thuật y khoa để chẩn đoán chính xác tình trạng này như: Siêu âm bụng; Siêu âm tử cung; Siêu âm buồng trứng; Xét nghiệm máu về nội tiết; Xét nghiệm tuyến giáp; Chụp cộng hưởng từ MRI; Chụp X-quang tuổi xương bàn tay.
5. Vai trò đồng hành của cha mẹ
– Theo các chuyên gia tâm lý và nhi khoa sự đồng hành của cha mẹ đóng vai trò quan trọng trong việc giúp trẻ vượt qua giai đoạn này. Việc lắng nghe, chia sẻ, giải thích cho trẻ hiểu về những thay đổi trong cơ thể là vô cùng cần thiết. Cha mẹ cũng nên tránh thái độ hoang mang hoặc trách móc, thay vào đó là sự bình tĩnh và sẵn sàng đồng hành
– Trong trường hợp thấy con có dấu hiệu dậy thì sớm, cha mẹ cần đưa trẻ đi thăm khám chuyên khoa để được bác sĩ tư vấn và có giải pháp kịp thời. Dậy thì sớm không chỉ ảnh hưởng đến tâm lý mà còn có thể liên quan đến những bất thường về nội tiết hoặc sức khỏe sinh sản trong tương lai.
– Bên cạnh đó, cha mẹ cần quan sát sát sao sự phát triển thể chất và tâm lý của trẻ; tạo môi trường để trẻ thoải mái chia sẻ, không cảm thấy xấu hổ về cơ thể mình; kiểm soát việc trẻ tiếp cận các nguồn thông tin không chính thống về giới tính; khuyến khích trẻ tham gia thể thao và duy trì chế độ ăn uống cân đối. Đồng thời, cha mẹ cần làm bạn với con, chủ động tìm hiểu các thông tin về sức khỏe giới tính, sức khỏe tình dục để cùng đồng hành với con. Cha mẹ chính là người bạn đồng hành quan trọng nhất. Khi trẻ cảm thấy được thấu hiểu và bảo vệ, các em sẽ tự tin hơn để vượt qua giai đoạn nhạy cảm này.
– Dậy thì sớm không chỉ là câu chuyện về sự trưởng thành thể chất mà còn là thử thách đối với tâm lý trẻ. Nếu được quan tâm đúng mức, trẻ sẽ có cơ hội phát triển hài hòa, tự tin bước vào tuổi trưởng thành. Sự thấu hiểu và đồng hành của cha mẹ, cùng sự hỗ trợ từ đội ngũ y tế, chính là “chìa khóa” giúp trẻ vượt qua giai đoạn này một cách an toàn và lành mạnh.
